रमेश शर्मा
हालै भारत सरकारले चिनियाँ नागरिकका लागि पर्यटक भिसा पूर्णरूपमा पुनः सुरु गर्नु एउटा महत्वपूर्ण कदम हो। यो कदम दुई छिमेकी मुलुकबीच निरन्तर बढ्दै गएको सद्भावको स्पष्ट संकेतका रूपमा हेरिएको छ। जुलाईमा देशभित्र सीमित भिसा सेवा सुरु भएपछि यसलाई अब विश्वव्यापी रूपमा विस्तार गर्ने निर्णयले वर्तमान द्विपक्षीय वातावरणमा बढ्दो विश्वास झल्काउँछ।
यसै क्रममा, पाँच वर्षको अन्तरालपछि अक्टोबरको अन्त्यतिर कोलकाताबाट ग्वाङ्झोउतर्फ उडान सुरु हुनु दुई देशबीच प्रत्यक्ष हवाई सेवाको पुनःआरम्भको प्रतीक बनेको छ। संसारका सबैभन्दा धेरै जनसंख्या भएका दुई छिमेकी राष्ट्रबीच यति लामो समयसम्म प्रत्यक्ष सम्पर्क सेवा स्थगित रहनु वास्तवमै आश्चर्यजनक थियो। त्यसैले, यो उडान यात्रुहरू मात्र होइन, आशाको नयाँ तरंग पनि लिएर उडेको छ।
यस अवसरमा चिनियाँ विदेश मन्त्रालयले चीन भारतसँग रणनीतिक र दीर्घकालीन दृष्टिकोणबाट सम्बन्धलाई हेर्ने र सञ्चालन गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ। उता भारत सरकारको धारणा छ कि यस कदमले “जनता–जनताबीचको सम्पर्क” बढाउने र द्विपक्षीय सम्बन्धको “क्रमिक सामान्यीकरण”मा सघाउनेछ। वास्तवमा, प्रत्यक्ष उडानहरू केवल हवाई मार्गको पुनर्जीवन मात्र होइनन्, ती आवश्यक कूटनीतिक पहल पनि हुन्, जसले दुवै देशबीच विश्वास पुनर्निर्माणतर्फको ठोस कदम जनाउँछन्।
अगस्टको अन्त्यतिर भएको थ्यानचिन एससीओ शिखर सम्मेलनका क्रममा दुई नेताबीच भएको भेटवार्तामा चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले ‘असल छिमेकी र साझेदार’ बन्ने तथा ‘ड्रागन र हात्ती एकसाथ नाच्ने’ आवश्यकतामा जोड दिएका थिए। भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले पनि यसै भावमा दुवै देश “प्रतिद्वन्द्वी होइन, साझेदार” हुन् भनेका थिए। यही साझा दृष्टिकोणले सम्बन्धलाई सही दिशामा अघि बढाउन थालेको छ। यसका सकारात्मक परिणामहरू पनि देखिन थालेका छन्—द्विपक्षीय व्यापारमा वृद्धि तथा दीपावलीको अवसरमा वास्तविक नियन्त्रण रेखामा सैनिकहरूबीच मिठाइ साटासाटजस्ता प्रतीकात्मक कदमहरूले वातावरण सुधार्न मद्दत गरेका छन्।
यी सबैका पछाडि दुई देशबीच आर्थिक र सामाजिक आदान–प्रदानको स्वाभाविक र शक्तिशाली माग रहिआएको छ। बढ्दो अर्थतन्त्रका रूपमा भारत र चीन विकासका लागि एक–अर्कामा निर्भर छन्। २.८ अर्बभन्दा बढी संयुक्त जनसंख्या भएका यी दुई बजारबीच सहयोगका सम्भावनाहरू असीम छन्।
यद्यपि, यो केवल सुरुआत मात्र हो। प्रत्यक्ष उडान र भिसा सेवाको पुनर्बहालीका बाबजुद द्विपक्षीय सम्बन्धका धेरै महत्वपूर्ण पक्ष अझै पूर्णरूपमा पुनर्जीवित भएका छैनन्। ई–भिसा सेवा अझै चिनियाँ नागरिकका लागि निलम्बित छ, चीनबाट आउने विद्यार्थीहरूलाई भिसा पाउन कठिनाइ भइरहेको छ, भारतमा चिनियाँ पत्रकारलाई स्थायी भिसा नीतिमा अझै पूर्ण छुट दिइएको छैन, र सीमावर्ती व्यापारका धेरै मार्ग अवरुद्ध छन्। हाल चीनतर्फबाट खुलापन बढी देखिन्छ भने भारततर्फ अझै सावधानी अपनाइएको छ।
भारतको चीन नीति प्रायः केही गलत धारणाबाट प्रभावित हुँदै आएको छ, जहाँ चीनलाई ‘मुख्य प्रतिद्वन्द्वी’का रूपमा हेरिन्छ। स्वतन्त्र विदेश नीति अपनाउने महत्वपूर्ण राष्ट्रका रूपमा भारतका लागि ‘शून्य–योग खेल’को सोचभन्दा माथि उठेर, आफ्ना राष्ट्रिय हितलाई ध्यानमा राख्दै चीनसँग सम्बन्ध सुधार गर्नु बढी लाभदायक हुनेछ। मानिसहरूको आवागमन सहज बनाउनु पारस्परिक रूपमा लाभदायी कदम हो, जसले व्यापार, शिक्षा र सांस्कृतिक आदान–प्रदानलाई बढावा दिन्छ।
विश्वव्यापी उथल–पुथल र आर्थिक चुनौतीको यस कालखण्डमा भारत र चीन दुवै विश्व दक्षिणका प्रमुख सदस्यका रूपमा विकास र समृद्धिका साझा लक्ष्य बोकेका छन्। उनीहरूले आर्थिक वैश्वीकरण र बहुध्रुवीय विश्वलाई अघि बढाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छन्।
प्रत्यक्ष उडानको पुनःआरम्भ चीन–भारत सम्बन्धका लागि नयाँ युगको सुरुवात हुन सक्छ, तर यो कुरा दुई देश—विशेषतः भारत—ले विगतका बाधा र बाह्य प्रभावभन्दा माथि उठेर रणनीतिक र दीर्घकालीन दृष्टिले सम्बन्धलाई कसरी अघि बढाउँछन्, त्यसमा निर्भर रहनेछ। आकाशमा उड्ने विमानभन्दा पनि धेरै, दुवै देशबीच विश्वास, समझदारी र सहयोगको विस्तृत भूमि तयार गर्न आवश्यक छ। यो मार्गले दुई प्राचीन सभ्यताका भविष्य मात्र होइन, सम्पूर्ण मानवताका साझा कल्याणमा पनि महत्वपूर्ण योगदान दिन सक्छ।
