हरेक वर्ष अक्टोबर १६ तारिखका दिन विश्व खाद्य दिवस मनाइन्छ। यसको सुरुवात सन् १९८१ मा भएको हो, जब संयुक्त राष्ट्रसंघको खाद्य तथा कृषि संगठन (FAO) ले यो दिनलाई विशेष रूपमा मनाउन थालेको थियो ताकि विश्वको ध्यान खाना र खेतीतर्फ जाओस्। यसको उद्देश्य हो— मानिसहरूले भोक, कुपोषण र खाद्य सुरक्षाजस्ता मुद्दालाई गम्भीरतापूर्वक लिन। सन् २०२५ मा पनि यो दिन विशेष रूपमा मनाइयो, किनकि अझै पनि विश्वमा खाद्य उत्पादन र वितरणमा ठूलो चुनौती कायम छ। हाल विश्वमा करिब ७३ करोड मानिसहरू भोकमरीको सामना गरिरहेका छन्। यिनै परिस्थितिहरूबीच चीनले यस अवसरमा यस्तो काम गरेको छ जसले विश्वको ध्यान तानेको छ। आउनुहोस्, पहिले बुझौँ किन यो दिवस आवश्यक छ र चीनले के यस्तो विशेष कार्य गर्यो जसले उसलाई विश्व चर्चाको विषय बनायो।
किन आवश्यक छ यो दिवस?
के तपाईंलाई थाहा छ, आज पनि विश्वका करोडौँ मानिसहरू भोकै सुत्न बाध्य छन्। FAO को रिपोर्ट अनुसार सन् २०२४ सम्म करिब ७३ करोड मानिस भोकसँग जुधिरहेका थिए। यस्तो अवस्थामा विश्व खाद्य दिवसले हामीलाई सम्झाउँछ— “खानाको अधिकार सबैको हो।” यो दिवस जिम्मेवारी बोध गराउने पनि अवसर हो। विश्वका सरकारहरूले यस दिन र्याली, सेमिनार र जनचेतना कार्यक्रमहरू आयोजना गर्छन् ताकि खेतीलाई प्रवर्द्धन मिलोस्, खाद्य उत्पादन सुधारोस् र बर्बादी घटोस्।
आखिर चीनले के गर्यो?
चीनले यस क्षेत्रमा उल्लेखनीय काम गरेको छ। सन् २०२१–२०२५ सम्मको १४औँ पंचवर्षीय योजनाअन्तर्गत उसले आफ्नो खाद्य उत्पादन क्षमता अझ सुदृढ बनाएको छ। चीनमा अन्न उत्पादन लगातार बढ्दै गएको छ र सन् २०२५ मा पनि यो प्रवृत्ति जारी छ। South China Morning Post का अनुसार, चीनले आधुनिक कृषि प्रविधिहरू— जस्तै ड्रोन, स्मार्ट सिँचाइ प्रणाली आदिको प्रयोग गरी फसल उत्पादनमा वृद्धि गरेको छ। यसको परिणामस्वरूप आज चीनले आफ्ना १४० करोड जनताको पेट मात्र भरेको छैन, विश्व खाद्य आपूर्तिमा पनि महत्वपूर्ण योगदान दिइरहेको छ।
सन् २०२५ को विश्व खाद्य दिवसमा चीनले विशेष कार्यक्रमहरू आयोजना गर्यो। बेइजिङ र शाङहाइ जस्ता शहरहरूमा किसान र वैज्ञानिकलाई सम्मान गरियो। विद्यालयहरूमा विद्यार्थीहरूलाई खेती र खानाको महत्त्वबारे शिक्षादिन विशेष कक्षाहरू सञ्चालन गरियो। Global Times का अनुसार, चीनले “सस्टेनेबल एग्रिकल्चर” अर्थात् दिगो कृषि अभ्यासमा जोड दिएको छ, जसले वातावरणलाई हानि पुर्याए बिना अधिकतम अन्न उत्पादन गर्न सकिन्छ।
चुनौती र आगामी बाटो
तर यो सबै यत्तिकै सहज छैन। जलवायु परिवर्तन, माटोको गुणस्तर घट्नु र पानीको अभाव खेतीका ठूला चुनौतीहरू हुन्। The Guardian का अनुसार, ग्लोबल वार्मिङका कारण फसल उत्पादनमा नकारात्मक असर परिरहेको छ। यससँगै खाद्य बर्बादी पनि एक गम्भीर समस्या हो। FAO का अनुसार, हरेक वर्ष विश्वभर करिब १.३ अर्ब टन खाना नष्ट हुन्छ। विश्व खाद्य दिवसले हामीलाई यो सोच्न बाध्य बनाउँछ— हामीले आफ्नै स्तरमा के गर्न सक्छौँ? जस्तै— खाना बर्बाद नगर्ने, स्थानीय किसानलाई समर्थन गर्ने र वातावरणको रक्षा गर्न सहयोग पुर्याउने।
सामूहिक प्रयासद्वारा परिवर्तन
विश्व खाद्य दिवस २०२५ को थीम थियो — खाद्य सुरक्षा र दिगो विकास। यसले सन्देश दिन्छ कि यदि हामीले भोक र कुपोषण अन्त्य गर्न चाहन्छौँ भने सबैले मिलेर काम गर्नुपर्छ। सरकार, किसान, वैज्ञानिक र हामी सबै साधारण नागरिकको पनि समान जिम्मेवारी छ। चीनजस्ता देशका प्रयासहरू प्रेरणादायी छन्, तर वास्तविक परिवर्तन तब मात्र सम्भव छ जब विश्व एकजुट भएर अगाडि बढ्छ।
त्यसैले, आउनुहोस् हामी प्रतिज्ञा गरौँ — हामी भोक मेटाउन आफ्नो योगदान दिनेछौँ। किनभने खाना केवल आवश्यकता होइन, यो हरेक मानवको मौलिक अधिकार हो। CRI
